6 Kasım 2026 Cuma

Güven esastır

 Güven adında yakın arkadaşım hiç olmadı. Oysa çok isterdim. Çünkü Güven adında biriyle bir vakitler arkadaş olsam, pek çok şeyi artık unutmaya başlamışken, yıllarca karşılaşmadıktan sonra bile, o adın içimde yarattığı sıcaklıkla Güven’i derhal anımsayacakmışım gibi gelir. Çünkü güven hoş bir şey. Huzur verici, insanı rahat hissettiren, elini kolunu zihnini özgür kullandıran duyguların başında gelir. Ortalık karmakarışıkken bile, annesinin kucağında mışıl mışıl uyuyan çocuğun halini güven duyduğunda huzurlu olmak dışında başka ne anlatabilir ki?

Hepimiz geçmişte yaşananları tam olarak izah etmek ve gelecekte ne olacağı tahminimizde kuşkular taşırız. Bizler emin olmadıklarımız konusunda tereddütlerimizin azalması için uğraşırız. Gerçeğin olmasını ümit ettiğimiz ya da aklımıza yatan biçimine ben beklenti diyorum. Yaşamın kaçınılmaz bir yönüdür beklentilerimiz. Güven, işte o beklenenin gerçek oluşuna dair yeter bilginin peşi sıra gelir. Yeteri nedir, ne kadardır, orası azıcık karışık. Güvene neyin kaynaklık ettiğine bağlı. Çünkü farklı kaynaklar bu bilgiyi doğurmuş olabilir: İnanç, duyum, izlenim, deneyim, kontrola erişim, yargı, sınama, bilim. 

Bazen geride kalmış bir durumun ne olduğuna dair güven duymak isteriz. Koşarken düşmüşsünüzdür çünkü dikkatsizlikle bir ayağınızı yeterince kaldırmamışsınızdır. Elinizdeki bütün işaretler bunu göstermektedir. Böyle olduğuna sonradan güven duyunca, artık dikkat etmekle sorunun bir daha yaşanmayacağına ikna olursunuz, içiniz rahatlar. 

Güven, asıl geleceğe yani henüz yaşanmamış olana dair bir düşünce ise özellikle kritiktir. Çünkü her şeyi buna göre hazırlarız. Aksi bizim için olmayacak bir şeydir, ihmal eder, gözden uzak tutarız. Beklenen gerçekleşmezse -hoppalaa!- gelişmelere hazırlıksız yakalanmış oluruz. Hayal ettiğimiz, iyi olacağımız durum elden kayıp gitmiştir. Daha kötüsü de olabilir. Korunmasız olduğumuzda, riski hesaba katmadığımızda zarar görebiliriz. 

Güven, kimi hallerde karşımıza derecesiyle çıkar. Yani güvenin azı, orta hallisi, epeycesi, tamı olabilir. Diplomaside “Güven artırıcı önlemleri” duyduğumda, gözümün önüne yazılım uygulamalarının yüklenme işlemindeki ilerleme çubuğu gelir. Hareketli çubuğun üzerinde o ana dek tamamlanan yüzde gösterilir. Güvenin de öyle olduğu vardır. İstatistik ile uğraşmaya başladığımda göstergelerin güven düzeyinin ölçüsü olduğunu şaşkınlıkla öğrenmiştim. Deney yapılır, gözlem verileri derlenir ve örneğin bir bulgu için “yüzde doksanbeş güven düzeyinde reddedildi.» denilirdi.


Karşılıklı güven, özel bir biçimdeki güven sayılır. Bir yandan güveni duyuran, öte yandan güven duyan olunur. Tıpkı iletişimdeki gibi: hem gönderen ve hem de alıcı rolü bir arada sürdürülür. Olacak diye bildiği için kendini hazırlayan biriyle, kendinden bekleneni aynen yerine getiren bir diğeri vardır. Uzakta göremediği bir alana topu şutlayan futbolcu, takım arkadaşının oraya hareketleneceğine güvenir; görülmediğini bilen diğeri de o koştuğu yerde topun kendisiyle buluşacağına güvenir. Her güvenme elbette karşılıklı olmayı gerektirmez, ama ekip işi yapılacaksa, örgüt olmak isteniyorsa güven iletişimi kurulacaktır. Örgütlenmelerde bunu içtenlikle sorgularsak kazanan biz oluruz.

Ya özgüven? Kendimizle ilgili beklentilere nasıl baktığımız, ne kadar ileride ya da geride kaldığımız hakkındaki fikirler iç dünyamızın gizemli bölgelerinden biri. Oranın tamamını pek çok nedenle başkalarına açmadığımız inancındayım. Ya kendimize güvenimiz boş çıkar da, başkalarına mahcup olursak? Öte yandan ya özgüveni eksik diye hareket özgürlüğümüz, yetkilerimiz kısıtlanırsa? Bunları istemeyiz. Dolayısıyla özgüvende öğrenmeye ve eğitilmeye önem vermelidir. Ulusal eğitim tarihimizin büyük isimlerinden İsmail Hakkı Tonguç’un “Öğrenmek yapabilmektir” sözü, beceri geliştirmekle kazanılacak özgüvene işaret eder. Öğrenmek yalnız beceriyi tanımak değil, ne ölçüde ileri gidebileceğimizle yüzleşmektir. Gerçekleri tanır, özgüvenimizi doğru oluşturursak, girişimlerimizde kendimizi koruyabiliir, dayanakları sağlamlaşmış önlemleri alabiliriz. Şunu hiç unutmamalı: “Yapabilirim” yollu yanlış özgüvenle bir zıplayışta aşarım sanılan boşluklarda uğranılmış kazalar az değildir. 

Sık sık güven tesis etmek diye bir şeyi duyarız. Tıpkı “Bir geçit tesis etmek”, “Düzeni tesis etmek” der gibi. Bu örneklerde işe başlarken o geçit de, o düzen de yoktur. Demek ki tesis etmekle, önceden olmayanı kurarsınız. Aynı yorumla diyebiliriz ki ortada pek bir şey yokken kurulan bir ilişki sonucu güven verici olunur. Güven vermek için önce özgül konu kararı gelir. Özel olarak neye güven duyulsun istiyoruz? İddia edilen, mevcut durumdan beklenmesi gereken nedir? Borcunuzu bir iki ay içinde ödeyeceğiniz mi? Şiddetin hiçbir türüne izin vermeyeceğiniz mi? Bahçedeki erik ağaçlarının dallarını kırmadan bir gün içinde otuz ağacın ürününün eksiksiz toplanacağı mı? Kooperatifin ihtiyacı için verilen tekliflerden fiyat ve kalite birleşimi bakımından daha iyisinin bulunamayacağını mı? 

Sonraki adımda güveni yaratabilecek kaynakları ortaya çıkarıp anlamak gerekir. Güven hangi yolla sağlanacaktır? Yaratılacak izlenimin mi sonucudur, yoksa bir tür sınanmaya mı gerek vardır? “Buyrun kontrolu siz elinize alın” demek de güvene kaynaklık edebilir. Güven bilim yoluyla duyurulacaksa, ilgili bilimsel tartışma ve tezlerin, bulguların sunulması beklenir. 

Bu kaynağın tartışma götürmez biçimde görünür kılınması kadar sürdürülmesi de amaçlanır. Bunlar için öncelikle güven yaratmak isteyenin kendisine bakması gerekir. Acaba o özgün konuda kendine güveni tam mıdır? Bunun ardından güven verecek kaynağa bağlı bir arayış gelecektir. Kimi durumda sınanmayı göze alıp güven vermek mümkündür.

Pazarcının ezik olmadığına güven vermek için, alıcıya domates sandığının en altındaki dahil istediğine bakmasını -ama çok sıkıp suyunu çıkarmadan- söylemesi bundandır. Yaratılacak bir izlenim olacaksa, samimiyet gösterip şeffaflaşma yoluna gidilir. Sarsılmayacak bir samimiyet görüntüsü için her şeyin gerekçesini, içyüzünü ortaya sereriz. Yok, arzumuz yargı sonucunda güven duyulsun ise, aksi yöndeki iddiaların tek tek çürütülüşünü kanıtlarıyla ortaya dökmek esastır. Duyum ile yaratılacak güven aranışında arzu edilen mesaj kimlerden alınsa iyi olacağı tespit edilmelidir.

 Bana sorarsanız şurası kesin; en sağlam güven eylemlilikle sağlanır. Yerinden kıpırdamadan, kolunu kaldırmadan, karşındakine hareket olanağı tanımadan “Bana güven, gerisini merak etme sen!” demekle olacak iş değildir. Günümüzde güven duyulanlar sıralamasında pek çok kurum ve -maalesef- siyaset sonlarda geliyor. Bunu, yaptıkları kadar yapmadıklarını güven verme bakımından değerlendirmeyi akıllarının ucundan bile geçirmemelerine bağlıyorum. Yalnız anında yaratılanı değil, zaman içinde de sürecek güveni dert etmekten söz ediyorum. Kişi, topluluk ya da kurum olarak işe “Buna hakikaten ne kadar ve ne süreyle inanılıyor? Kendimize güven duyuyoruz da, bunda dayanağımız ne?” sorusuyla başlamakta hayır var. Ne diyebilirim? N’olur hayırlısı olsun!