Güven adında yakın arkadaşım hiç olmadı. Oysa çok isterdim. Çünkü Güven adında biriyle bir vakitler arkadaş
olsam, pek çok şeyi artık unutmaya başlamışken, yıllarca karşılaşmadıktan sonra bile, o adın içimde yarattığı
sıcaklıkla Güven’i derhal anımsayacakmışım gibi gelir. Çünkü güven hoş bir şey. Huzur verici, insanı rahat
hissettiren, elini kolunu zihnini özgür kullandıran duyguların başında gelir. Ortalık karmakarışıkken bile, annesinin
kucağında mışıl mışıl uyuyan çocuğun halini güven duyduğunda huzurlu olmak dışında başka ne anlatabilir ki?
Bazen geride kalmış bir durumun ne olduğuna dair güven duymak isteriz. Koşarken düşmüşsünüzdür çünkü
dikkatsizlikle bir ayağınızı yeterince kaldırmamışsınızdır. Elinizdeki bütün işaretler bunu göstermektedir. Böyle
olduğuna sonradan güven duyunca, artık dikkat etmekle sorunun bir daha yaşanmayacağına ikna olursunuz,
içiniz rahatlar.
Güven, asıl geleceğe yani henüz yaşanmamış olana dair bir düşünce ise özellikle kritiktir. Çünkü her şeyi buna göre hazırlarız. Aksi bizim için olmayacak bir şeydir, ihmal eder, gözden uzak tutarız. Beklenen gerçekleşmezse -hoppalaa!- gelişmelere hazırlıksız yakalanmış oluruz. Hayal ettiğimiz, iyi olacağımız durum elden kayıp gitmiştir. Daha kötüsü de olabilir. Korunmasız olduğumuzda, riski hesaba katmadığımızda zarar görebiliriz.
Güven, kimi hallerde karşımıza derecesiyle çıkar. Yani güvenin azı, orta hallisi, epeycesi, tamı olabilir. Diplomaside
“Güven artırıcı önlemleri” duyduğumda, gözümün önüne yazılım uygulamalarının yüklenme işlemindeki ilerleme
çubuğu gelir. Hareketli çubuğun üzerinde o ana dek tamamlanan yüzde gösterilir. Güvenin de öyle olduğu vardır.
İstatistik ile uğraşmaya başladığımda göstergelerin güven düzeyinin ölçüsü olduğunu şaşkınlıkla öğrenmiştim.
Deney yapılır, gözlem verileri derlenir ve örneğin bir bulgu için “yüzde doksanbeş güven düzeyinde reddedildi.»
denilirdi.Karşılıklı güven, özel bir biçimdeki güven sayılır. Bir yandan güveni duyuran, öte
yandan güven duyan olunur. Tıpkı iletişimdeki gibi: hem gönderen ve hem de
alıcı rolü bir arada sürdürülür. Olacak diye bildiği için kendini hazırlayan biriyle,
kendinden bekleneni aynen yerine getiren bir diğeri vardır. Uzakta göremediği
bir alana topu şutlayan futbolcu, takım arkadaşının oraya hareketleneceğine güvenir; görülmediğini bilen diğeri
de o koştuğu yerde topun kendisiyle buluşacağına güvenir. Her güvenme elbette karşılıklı olmayı gerektirmez,
ama ekip işi yapılacaksa, örgüt olmak isteniyorsa güven iletişimi kurulacaktır. Örgütlenmelerde bunu içtenlikle
sorgularsak kazanan biz oluruz.
Ya özgüven? Kendimizle ilgili beklentilere nasıl baktığımız, ne kadar ileride ya da geride kaldığımız hakkındaki
fikirler iç dünyamızın gizemli bölgelerinden biri. Oranın tamamını pek çok nedenle başkalarına açmadığımız
inancındayım. Ya kendimize güvenimiz boş çıkar da, başkalarına mahcup olursak? Öte yandan ya özgüveni eksik
diye hareket özgürlüğümüz, yetkilerimiz kısıtlanırsa? Bunları istemeyiz. Dolayısıyla özgüvende öğrenmeye ve
eğitilmeye önem vermelidir. Ulusal eğitim tarihimizin büyük isimlerinden İsmail Hakkı Tonguç’un “Öğrenmek yapabilmektir” sözü, beceri geliştirmekle kazanılacak özgüvene işaret eder. Öğrenmek yalnız beceriyi tanımak
değil, ne ölçüde ileri gidebileceğimizle yüzleşmektir. Gerçekleri tanır, özgüvenimizi doğru oluşturursak,
girişimlerimizde kendimizi koruyabiliir, dayanakları sağlamlaşmış önlemleri alabiliriz. Şunu hiç unutmamalı:
“Yapabilirim” yollu yanlış özgüvenle bir zıplayışta aşarım sanılan boşluklarda uğranılmış kazalar az değildir.
Sık sık güven tesis etmek diye bir şeyi duyarız. Tıpkı “Bir geçit tesis etmek”, “Düzeni tesis etmek” der gibi. Bu
örneklerde işe başlarken o geçit de, o düzen de yoktur. Demek ki tesis etmekle, önceden olmayanı kurarsınız.
Aynı yorumla diyebiliriz ki ortada pek bir şey yokken kurulan bir ilişki sonucu güven verici olunur.
Güven vermek için önce özgül konu kararı gelir. Özel olarak neye güven duyulsun istiyoruz? İddia edilen, mevcut
durumdan beklenmesi gereken nedir? Borcunuzu bir iki ay içinde ödeyeceğiniz mi? Şiddetin hiçbir türüne izin
vermeyeceğiniz mi? Bahçedeki erik ağaçlarının dallarını kırmadan bir gün içinde otuz ağacın ürününün eksiksiz
toplanacağı mı? Kooperatifin ihtiyacı için verilen tekliflerden fiyat ve kalite birleşimi bakımından daha iyisinin
bulunamayacağını mı?
Sonraki adımda güveni yaratabilecek kaynakları ortaya çıkarıp anlamak gerekir. Güven hangi yolla sağlanacaktır?
Yaratılacak izlenimin mi sonucudur, yoksa bir tür sınanmaya mı gerek vardır? “Buyrun kontrolu siz elinize alın”
demek de güvene kaynaklık edebilir. Güven bilim yoluyla duyurulacaksa, ilgili bilimsel tartışma ve tezlerin,
bulguların sunulması beklenir.
Bu kaynağın tartışma götürmez biçimde görünür kılınması kadar sürdürülmesi de amaçlanır. Bunlar için öncelikle
güven yaratmak isteyenin kendisine bakması gerekir. Acaba o özgün konuda kendine güveni tam mıdır? Bunun
ardından güven verecek kaynağa bağlı bir arayış gelecektir. Kimi durumda sınanmayı göze alıp güven vermek mümkündür.
Pazarcının ezik olmadığına güven vermek için, alıcıya domates sandığının en altındaki dahil istediğine bakmasını -ama çok sıkıp suyunu çıkarmadan- söylemesi bundandır. Yaratılacak bir izlenim olacaksa, samimiyet gösterip şeffaflaşma yoluna gidilir. Sarsılmayacak bir samimiyet görüntüsü için her şeyin gerekçesini, içyüzünü ortaya sereriz. Yok, arzumuz yargı sonucunda güven duyulsun ise, aksi yöndeki iddiaların tek tek çürütülüşünü kanıtlarıyla ortaya dökmek esastır. Duyum ile yaratılacak güven aranışında arzu edilen mesaj kimlerden alınsa iyi olacağı tespit edilmelidir.
Bana sorarsanız şurası kesin; en sağlam güven eylemlilikle sağlanır. Yerinden kıpırdamadan, kolunu kaldırmadan,
karşındakine hareket olanağı tanımadan “Bana güven, gerisini merak etme sen!” demekle olacak iş değildir.
Günümüzde güven duyulanlar sıralamasında pek çok kurum ve -maalesef- siyaset sonlarda geliyor. Bunu, yaptıkları
kadar yapmadıklarını güven verme bakımından değerlendirmeyi akıllarının ucundan bile geçirmemelerine
bağlıyorum. Yalnız anında yaratılanı değil, zaman içinde de sürecek güveni dert etmekten söz ediyorum. Kişi,
topluluk ya da kurum olarak işe “Buna hakikaten ne kadar ve ne süreyle inanılıyor? Kendimize güven duyuyoruz
da, bunda dayanağımız ne?” sorusuyla başlamakta hayır var. Ne diyebilirim? N’olur hayırlısı olsun!

